Omgevingsfactoren die studentenwelzijn beïnvloeden

De omgeving van een individu kan namelijk op meerdere manieren effect hebben op diens welzijn. Druk en onzekerheid kan namelijk vanuit iemand zelf komen, maar ook van buiten komen. Deze ervaren druk en onzekerheid kan zorgen voor stress. Overmatige hoeveelheden stress en/of langdurige stress kunnen negatieve gevolgen hebben voor het welbevinden van studenten. In dit thematische overzicht wordt ingegaan op verschillende omgevingsfactoren die het welzijn van studenten kunnen beïnvloeden, namelijk sense of belonging, academische en sociale integratie, studieklimaat, prestatiedruk, sociale contacten, gezinssituatie, arbeidsmarkt, onderwijsbeleid en cultuur. Deze factoren zijn onderling met elkaar verbonden en kunnen elkaar of ook individuele factoren beïnvloeden (over individuele factoren lees je in thematisch overzicht ‘Individuele factoren studentenwelzijn’). 

Per factor wordt uitgelegd wat hierover bekend is in relatie tot de mentale gezondheid van studenten. Aanvullend wordt, indien deze kennis beschikbaar is, beschreven hoe je vanuit het onderwijs een positieve bijdrage kan leveren aan de relatie tussen deze factor en het mentaal welzijn. Sommige factoren gaan over de maatschappelijke context waardoor een individuele onderwijsinstelling hier minder invloed op kan hebben.

Lees ook
Dit artikel gaat over omgevingsfactoren. Ben je geïnteresseerd wat je als instelling kunt doen om het welzijn van individuele studenten te ondersteunen? Lees het betreffende overzichtsartikel.

Sense of belonging

Eén van de belangrijkste voorwaarden voor zowel welzijn als goed kunnen leren is dat je je veilig en thuis voelt in contact met jezelf én met anderen, ongeacht of het leren in een fysieke, online of blended leeromgeving betreft (Dopmeijer & De Jong Weissman, 2021; Dopmeijer, J.M., & De Jong Weissman, J. (2021). Sense of belonging als fundament voor community-vorming in een blended omgeving. Essay NRO Symposium Hoger Onderwijs 2021.
 Last & Dopmeijer, 2022). Last, B., & Dopmeijer, J.M. (2022). Verbinding verbroken: Hoe krijg je studenten weer gemotiveerd naar de campus/school? Utrecht: Trimbos-instituut. Hoe krijg je studenten weer gemotiveerd naar de campus? - Trimbos
 Grofweg noemen we dit gevoel van je veilig en thuis voelen sense of belonging (Tinto, 1975, 1993; Tinto, V. (1975). Dropout from higher education: A theoretical synthesis of recent research. Review of Educational Research, 45(1), 89-125. https://doi.org/10.3102/00346543045001089

Tinto, V. (1993). Leaving college: Rethinking the causes and cures of student attrition (2nd ed.). Chicago: University of Chicago Press.
 Strayhorn, 2019). Strayhorn, T.L. (2019). College students’ sense of belonging. A key to educational success for all students. (Second edition). New York and London: Routledge, Taylor & Francis Group.
 Deze term is gerelateerd aan termen als ergens bij horen, verwantschap, lidmaatschap, community, geaccepteerd worden, support en verbondenheid (Strayhorn, 2019). Strayhorn, T.L. (2019). College students’ sense of belonging. A key to educational success for all students. (Second edition). New York and London: Routledge, Taylor & Francis Group.
 Het gaat bij al deze termen om de mate waarin een individuele student  zich onderdeel voelt van een specifieke context zoals een klas of een onderwijsinstelling. Sense of belonging is een universele menselijke psychologische basisbehoefte (Brown, 2017). Brown, B. (2017). Braving the Wilderness. New York: Penguin Random House.
 Vanuit je veilig en thuis voelen kan je komen tot zelfontplooiing.

Over het versterken van ‘sense of belonging’ heeft Claudia Gomes van Hogeschool Rotterdam het boek I Belong Here (2020) geschreven, met veel concrete adviezen. Zij schrijft onder meer: “Om de sense of belonging van studenten te bevorderen, zul je als docent bewust moeten worden van de impact van je gedachten en gedrag naar studenten’’. Een docent is verantwoordelijk voor het leerproces van de student, de student is verantwoordelijk voor het behalen van leerdoelen. Om als student het beste uit jezelf te kunnen halen is een goed pedagogisch-didactisch klimaat van groot belang in de klas. Als student moet je je veilig voelen om vragen te stellen en fouten te maken en samen te werken. Hier ligt de verantwoordelijkheid van de docent. Het ontbreken van dit klimaat heeft potentieel grote gevolgen. Strayhorn (2019) Strayhorn, T.L. (2019). College students’ sense of belonging. A key to educational success for all students. (Second edition). New York and London: Routledge, Taylor & Francis Group.
 stelt dat een gebrek aan sense of belonging een gevoel van vervreemding betekent. Hij is van opvatting dat scholen een klimaat moeten creëren waar studenten zich thuis voelen en pleit voor een veilig klimaat in de klas. Uit onderzoek blijkt dat studenten die zich niet thuis voelen en geen contact met docenten hebben vaak uitvallen (Strayhorn, 2019). Strayhorn, T.L. (2019). College students’ sense of belonging. A key to educational success for all students. (Second edition). New York and London: Routledge, Taylor & Francis Group.

Sense of belonging begint bij de student zelf. Onderzoeker en auteur Brené Brown schrijft hierover: ”Sense of belonging is onderdeel van iets groters dan jezelf zijn en tegelijkertijd de moed hebben om alleen te staan en boven alles allereerst bij jezelf te horen. Onze sense of belonging kan nooit sterker zijn dan de mate waarin we onszelf accepteren’’. In deze definitie van Brown is sense of belonging dus het tegenovergestelde van ‘erbij horen’.

Gomes schrijft: ”Het cultiveren van eigenwaarde, self-efficacy, motivatie begint bij het proactief vervullen van jouw basisbehoeften autonomie, competentie en verbondenheid. Wees de regisseur van jouw leven’’. In dit kader heeft een docent of studentbegeleider de taak om de student te begeleiden in dit proces door met hen te verbinden, een rolmodel te zijn in het creëren van sense of belonging en door het creëren van een veilig klimaat. Het boek van Claudia Gomes beschrijft hiervoor concrete handreikingen.

Sociale en academische integratie

Het onderwijs kan gezien worden als een leergemeenschap. Het is voor studenten belangrijk dat ze zich hiervan onderdeel voelen omdat dit het gevoel van welzijn bevordert en ook bijdraagt aan studiesucces (Kappe, 2021).  Kappe, R. (2021, januari). Zonder relatie, geen prestatie: over het belang van verbondenheid. Inholland hogeschool. https://www.nro.nl/sites/nro/files/media-files/thema_2_-_rutger_kappe.pdf
Je onderdeel voelen van een leergemeenschap komt voort uit de mate waarin een student sociaal en academisch geïntegreerd is. Sociale en academische integratie draagt namelijk bij aan het ervaren van een sense of belonging (je veilig en thuis voelen), zo blijkt uit onderzoek van Amerikaans onderzoeker Vincent Tinto (1975; 1993; 2012). Tinto, V. (1975). Dropout from higher education: A theoretical synthesis of recent research. Review of Educational Research, 45(1), 89-125. https://doi.org/10.3102/00346543045001089

Tinto, V. (1993). Leaving college: Rethinking the causes and cures of student attrition (2nd ed.). Chicago: University of Chicago Press.

Tinto, V. (2012). Completing college: rethinking institutional action. University of Chicago Press: Chicago.
 Onderzoek wijst uit dat als de sociale en academische integratie goed zijn, studenten over het algemeen ook succesvoller zijn in hun studie (Kappe, 2021; Kappe, R. (2021, januari). Zonder relatie, geen prestatie: over het belang van verbondenheid. Inholland hogeschool. https://www.nro.nl/sites/nro/files/media-files/thema_2_-_rutger_kappe.pdf
 Last & Dopmeijer, 2022). Last, B., & Dopmeijer, J.M. (2022). Verbinding verbroken: Hoe krijg je studenten weer gemotiveerd naar de campus/school? Utrecht: Trimbos-instituut. Hoe krijg je studenten weer gemotiveerd naar de campus? - Trimbos
 Maar wat betekenen die begrippen sociale en academische integratie?

Tijdens hun opleiding bewegen studenten zich in twee systemen (Wolff, 2013). Wolff, R.P. (2013). Presteren op vreemde bodem: Een onderzoek naar sociale hulpbronnen en de leeromgeving als studiesuccesfactoren voor niet-westerse allochtone studenten in het Nederlandse hoger onderwijs (1997-2010). Universiteit van Amsterdam. Unknown (uva.nl)
 In het academische systeem volgen studenten lessen, worden zij getoetst en beoordeeld en leveren zij hun academische prestaties. Hierbij is de interactie tussen de docent en de student de belangrijkste vorm van interactie. Dan is er het sociale systeem waarbinnen contacten plaatsvinden die buiten het curriculum vallen. De interactie tussen studenten is hier de belangrijkste vorm van interactie (Wolff, 2013). Wolff, R.P. (2013). Presteren op vreemde bodem: Een onderzoek naar sociale hulpbronnen en de leeromgeving als studiesuccesfactoren voor niet-westerse allochtone studenten in het Nederlandse hoger onderwijs (1997-2010). Universiteit van Amsterdam. Unknown (uva.nl)

Door ervaringen in het academische systeem krijgen studenten een beeld van in hoeverre zij passen binnen het gekozen vakgebied, de academische integratie. Bij academische integratie gaat het erom dat studenten zich betrokken voelen bij de instelling, de opleiding en bij docenten en medestudenten. Het gaat erom of zij gemotiveerd zijn om meer te leren in het vakgebied en om hun opleiding te voltooien. Studenten die zich betrokken en thuis voelen in de opleiding vallen vaak minder uit en vertragen vaak minder in de studie. Academische integratie gaat over dat studenten het gevoel hebben dat zij zich kunnen verbinden met de inhoud en doelen van de opleiding en dat hun kennis en vaardigheden groeien als gevolg van het volgen van die opleiding (Tinto, 1975, Tinto, V. (1975). Dropout from higher education: A theoretical synthesis of recent research. Review of Educational Research, 45(1), 89-125. https://doi.org/10.3102/00346543045001089
 Deunk & Korpershoek, 2021). Deunk, M., & Korpershoek, H. (2021). Studentenwelzijn in het hoger onderwijs: Een overzichtsstudie van veelbelovende aanpakken voor docenten(teams), opleidingen en instellingen. Rijksuniversiteit Groningen. Retrieved from, https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/210780347/Deunk_Korpershoek_Studentenwelzijn_in_het_hoger_onderwijs.pdf
 Het gaat om vragen als: kan ik meekomen? Beheers ik de stof? Ben ik in staat om mijn tentamens te halen?

Door ervaringen in het sociale systeem van de opleiding krijgen studenten een beeld van of zij in  sociaal opzicht passen bij de opleiding (Wolff, 2013). Wolff, R.P. (2013). Presteren op vreemde bodem: Een onderzoek naar sociale hulpbronnen en de leeromgeving als studiesuccesfactoren voor niet-westerse allochtone studenten in het Nederlandse hoger onderwijs (1997-2010). Universiteit van Amsterdam. Unknown (uva.nl)
 Sociale integratie gaat over de mate waarin studenten deel uitmaken van het sociale netwerk in de studieomgeving, de niet-vakinhoudelijke contacten en het proces van ‘vrienden maken’ (Wolff, 2013; Wolff, R.P. (2013). Presteren op vreemde bodem: Een onderzoek naar sociale hulpbronnen en de leeromgeving als studiesuccesfactoren voor niet-westerse allochtone studenten in het Nederlandse hoger onderwijs (1997-2010). Universiteit van Amsterdam. Unknown (uva.nl)
 Fontys Hogescholen, 2019). In hoeverre studenten zich verbonden voelen met elkaar komt voort uit interacties en sociale contacten die de student heeft in de context van de studie (Deunk & Korpershoek, 2021). Deunk, M., & Korpershoek, H. (2021). Studentenwelzijn in het hoger onderwijs: Een overzichtsstudie van veelbelovende aanpakken voor docenten(teams), opleidingen en instellingen. Rijksuniversiteit Groningen. Retrieved from, https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/210780347/Deunk_Korpershoek_Studentenwelzijn_in_het_hoger_onderwijs.pdf
 Als studenten het gevoel hebben geen plek te hebben op de opleiding zal hun overtuiging hierover zichtbaar zijn in hun sociale gedrag, waarmee zij het risico lopen om zich te isoleren van hun medestudenten en om tegenvallende studieprestaties te halen (Kappe, 2021). Kappe, R. (2021, januari). Zonder relatie, geen prestatie: over het belang van verbondenheid. Inholland hogeschool. https://www.nro.nl/sites/nro/files/media-files/thema_2_-_rutger_kappe.pdf

Deunk en Korpershoek schrijven: “Individuele kenmerken van studenten en hun persoonlijke situatie zijn van invloed op de mate van academische en sociale integratie. Deze individuele kenmerken zijn wellicht niet te beïnvloeden door de instelling, maar er kunnen wel contexten worden gecreëerd waarin behulpzame factoren – zoals veerkracht en gezondheid – versterkt worden en belemmerende factoren – zoals stressgevoeligheid en zorgtaken in de thuissituatie – minder nadelig uitpakken (Tinto, 1975; 2012) Tinto, V. (1975). Dropout from higher education: A theoretical synthesis of recent research. Review of Educational Research, 45(1), 89-125. https://doi.org/10.3102/00346543045001089

Tinto, V. (2012). Completing college: rethinking institutional action. University of Chicago Press: Chicago
.” Tinto, V. (1975). Dropout from higher education: A theoretical synthesis of recent research. Review of Educational Research, 45(1), 89-125. https://doi.org/10.3102/00346543045001089

Tinto, V. (2012). Completing college: rethinking institutional action. University of Chicago Press: Chicago

Het is dus van belang om alle studenten zich thuis te laten voelen binnen de gekozen opleiding en een pedagogisch-didactisch klimaat te creëren waarin persoonlijke aandacht en hoge verwachtingen zijn geïntegreerd (Deunk & Korpershoek, 2021). Deunk, M., & Korpershoek, H. (2021). Studentenwelzijn in het hoger onderwijs: Een overzichtsstudie van veelbelovende aanpakken voor docenten(teams), opleidingen en instellingen. Rijksuniversiteit Groningen. Retrieved from, https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/210780347/Deunk_Korpershoek_Studentenwelzijn_in_het_hoger_onderwijs.pdf
 Er zijn aanwijzingen dat dit bereikt kan worden door met name te investeren in kleinschaligheid van opleidingen en persoonlijk contact met docenten. Onderzoek laat namelijk zien dat dit positief samenhangt met een gevoel van verbondenheid (sense of belonging) en welbevinden van studenten (Deunk & Korpershoek, 2021; Deunk, M., & Korpershoek, H. (2021). Studentenwelzijn in het hoger onderwijs: Een overzichtsstudie van veelbelovende aanpakken voor docenten(teams), opleidingen en instellingen. Rijksuniversiteit Groningen. Retrieved from, https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/210780347/Deunk_Korpershoek_Studentenwelzijn_in_het_hoger_onderwijs.pdf
 Dopmeijer, 2021; Dopmeijer, J.M. (2021). Running on empty. The impact of challenging student life on wellbeing and academic performance. Academisch proefschrift, Universiteit van Amsterdam.
 Wolff, 2013). Wolff, R.P. (2013). Presteren op vreemde bodem: Een onderzoek naar sociale hulpbronnen en de leeromgeving als studiesuccesfactoren voor niet-westerse allochtone studenten in het Nederlandse hoger onderwijs (1997-2010). Universiteit van Amsterdam. Unknown (uva.nl)

Deunk & Korpershoek (2021) Deunk, M., & Korpershoek, H. (2021). Studentenwelzijn in het hoger onderwijs: Een overzichtsstudie van veelbelovende aanpakken voor docenten(teams), opleidingen en instellingen. Rijksuniversiteit Groningen. Retrieved from, https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/210780347/Deunk_Korpershoek_Studentenwelzijn_in_het_hoger_onderwijs.pdf
 geven aan dat in het bijzonder bij internationale opleidingen het belangrijk is dat de docent culturele verschillen erkent en waardeert, in plaats van bagatelliseert, om gevoel van inclusie te stimuleren. Deunk & Korpershoek (2021) Deunk, M., & Korpershoek, H. (2021). Studentenwelzijn in het hoger onderwijs: Een overzichtsstudie van veelbelovende aanpakken voor docenten(teams), opleidingen en instellingen. Rijksuniversiteit Groningen. Retrieved from, https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/210780347/Deunk_Korpershoek_Studentenwelzijn_in_het_hoger_onderwijs.pdf
 geven in hun artikel een overzicht van verschillende typen aanpakken die het gevoel van verbondenheid van studenten kunnen versterken.

Studieklimaat

Wanneer we spreken over het studieklimaat op een hogeschool of universiteit gaat het over de fysieke, psychologische en sociale omstandigheden die het welbevinden en de academische en sociale integratie van de studenten (kunnen) beïnvloeden en hoe studenten hun studie ervaren. Een studieklimaat dat veilig, steunend en inclusief is faciliteert studenten om goed te kunnen studeren. Hierbij gaat het met name om een sense of belonging, je thuisvoelen bij je vrienden, in de klas en in de onderwijsinstelling. Het studieklimaat en de studieomgeving moeten meerwaarde hebben voor studenten om zich er prettig en veilig in te voelen, maar ook om je als student uitgenodigd te voelen om naar de campus toe te komen. Na de lockdowns bleek er voor veel studenten een drempel te bestaan om weer de schoolbanken in te duiken (Last & Dopmeijer, 2022). Last, B., & Dopmeijer, J.M. (2022). Verbinding verbroken: Hoe krijg je studenten weer gemotiveerd naar de campus/school? Utrecht: Trimbos-instituut. Hoe krijg je studenten weer gemotiveerd naar de campus? - Trimbos
 Een herwaardering van de campus of schoollocatie waarin het principe van de sticky campus centraal staat kan een oplossing zijn. Een sticky campus is een plek waar studenten letterlijk willen blijven plakken: ze willen er tijd doorbrengen, zelfs als zij geen onderwijs hebben (Last, 2021). Last, B. (2021). Wat vraagt blended learning van de campus? Didactische en huisvestingsscenario’s voor na COVID-19. Artikel LinkedIn: (2) Wat vraagt blended learning van de campus? Didactische en huisvestingsscenario’s voor na COVID-19. | LinkedIn
 Dit vraagt om informele onderwijsruimtes, waar studenten elkaar kunnen ontmoeten voor verschillende activiteiten, zoals samen eten, studeren, samenwerken en plezier maken.

De inrichting van de fysieke ruimte kan bovendien de persoonlijke interactie met docenten en een ontspannen leerklimaat stimuleren (Deunk & Korpershoek, 2021).  Deunk, M., & Korpershoek, H. (2021). Studentenwelzijn in het hoger onderwijs: Een overzichtsstudie van veelbelovende aanpakken voor docenten(teams), opleidingen en instellingen. Rijksuniversiteit Groningen. Retrieved from, https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/210780347/Deunk_Korpershoek_Studentenwelzijn_in_het_hoger_onderwijs.pdf
Een sticky campus gaat ook om eigenaarschap van studenten, bijvoorbeeld door ze medeverantwoordelijk te maken voor de inrichting van de (informele) onderwijsruimtes en meer aandacht voor pre-boarding en on-boarding van studenten.

Het studieklimaat gaat ook om inclusie en sociale veiligheid. Respectvol omgaan met elkaar, veiligheid, toegankelijk voor alle studenten, en personeel als afspiegeling van de samenleving en de studentpopulatie, met aandacht voor inclusie en diversiteit.

Lees ook | Vormgeven van een inclusieve leeromgeving.

Prestatiedruk

Voor veel studenten is de studietijd tegenwoordig stressvol, gemarkeerd met veel uitdagingen, nieuwe ervaringen en life events zoals op jezelf gaan wonen (Dopmeijer, 2021). Dopmeijer, J.M. (2021). Running on empty. The impact of challenging student life on wellbeing and academic performance. Academisch proefschrift, Universiteit van Amsterdam.
 Misschien nog sterker dan eerder staat het studentenleven in het teken van voldoen aan hoge verwachtingen: goede cijfers, een goed cv hebben, een goede start van je carrière en een rijk sociaal leven. Diverse onderzoeken laten een toename van prestatiedruk zien, veelal gepaard gaand met psychische problemen (RVS, 2018; RVS. (2018). Essay Over bezorgd - Maatschappelijke verwachtingen en mentale druk bij jongvolwassenen. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid en Samenleving.
 RIVM, 2018). RIVM (2018). Volksgezondheid Toekomst Verkenning. Themaverkenning: De mentale druk op jongeren lijkt toe te nemen. RIVM, Bilthoven.

Ook uit de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik blijkt dat veel studenten stress en prestatiedruk ervaren (Dopmeijer et. al., 2021a). Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., & Tak, N. I. (2021a). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport I: Mentale gezondheid van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0194
 Een meerderheid (62 procent) van de studenten die deelnamen aan het onderzoek heeft veel of heel veel stress ervaren in de vier weken voorafgaand aan deelname aan het onderzoek. De studenten rapporteren dat de studie zelf de belangrijkste stressbron is: 72 procent heeft hierdoor (heel) veel stress. Ook de coronacrisis, die ten tijden van afname van het onderzoek speelde, bleek een belangrijke stressbron voor studenten: 53 procent heeft hierdoor (heel) veel stress. Daarnaast geeft driekwart van de studenten aan prestatiedruk te ervaren (54 procent). Hierbij gaat het vaker om ervaren prestatiedruk vanuit zichzelf (45 procent) dan om prestatiedruk vanuit anderen (30 procent). Uit ander onderzoek blijkt dat prestatiedruk een belangrijke voorspeller is van burn-out klachten en mogelijk ook andere psychische klachten (Dopmeijer et. al., 2021a). Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., & Tak, N. I. (2021a). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport I: Mentale gezondheid van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0194

Er zijn aanwijzingen dat de druk verlagen in het curriculum door gespreid te toetsen en door het bindend studieadvies te verlagen oplossingen zouden kunnen zijn, dit is echter niet onderzocht tot dusver. Als we kijken naar wat er bij de individuele student zelf kan worden gedaan, dan is investeren in mentale gezondheidsvaardigheden zoals omgaan met stress kansrijk. Ook is het normaliseren van stress en hoe stress wordt gelabeld van groot belang in hoeveel hinder studenten hiervan ondervinden. Deze TedTalk van Kelly McGonigal maakt dit duidelijk.

Sociale contacten

Een veilige sociale omgeving is een bevorderende factor voor psychische gezondheid. Als mensen zich langere tijd sociaal onveilig voelen kunnen er psychische klachten ontstaan. Volgens Bakker-de Pree zijn mensen sociale wezens die er behoefte aan hebben door anderen te worden opgemerkt en geaccepteerd. Veel van het menselijk gedrag is daarom een gevolg van het actief vermijden van negatieve sociale oordelen (Bakker-de Pree, 1987). Bakker-de Pree, B. J. (1987). Constructionele gedragstherapie: theoretische fundering en praktische realisering. Nijmegen: Dekker & Van de Vegt.
 Uit onderzoek op de HAN en Radboud Universiteit blijkt dat studenten tijdens de coronacrisis vooral steun halen bij vrienden, familie en partner. Dit in verhouding tot weinig steun die ze halen bij begeleiders van de onderwijsinstelling, zoals de studieadviseur en psycholoog (Kregting et. al., 2021). Kregting, J., Stelma, F., Schilderman, H., & Wertheim, H. (2021). Surveyresultaten sneltesten en welzijn studenten HAN-RU. Nijmegen, 3-6-2021.
 Dit laat zien dat sociale contacten belangrijk zijn voor studenten. Onderzoek wijst uit dat vrienden het mentale welzijn van studenten ook negatief kunnen beïnvloeden wanneer zij druk zetten op het behalen van goede studieresultaten (Nguyen et. al., 2013). Nguyen, D.T., Dedding, C., Pham, T.T., e.a. (2013). Perspectives of pupils, parents, and teachers on mental health problems among Vietnamese secondary school pupils. BMC Public Health, 13. https://doi.org/10.1186/1471-2458-13-1046
 Het hebben van een romantische relatie is een beschermende factor voor het mentale welzijn van studenten (Khodarachimi et. al., 2009). Khodarahimi, S., Rasti, A., Khajehie, M. & Sattar, R. (2009). Students’ mental health: Personal and university determinants. US-China Education Review, 6(10).

Gezinssituatie

De gezinssituatie van studenten kan op verschillende manieren hun mentale gezondheid beïnvloeden. Uit onderzoek blijkt dat een lage sociaal-economische status en financiële problemen de kans op stress vergroten. Studenten uit een eenoudergezin hebben ook een verhoogd risico op stress (Kleinjan et. al., 2020). Kleinjan, M., Pieper, I., Steven, G., Van de Klundert, N., Rombouts, M., Boer, M., Lammers, J. (2020). Geluk onder druk? Onderzoek naar het mentaal welbevinden van jongeren in Nederland. Den Haag: UNICEF Netherlands.
 Daarnaast constateerde het Expertiselab Jonge Mantelzorgers dat studenten met mantelzorgtaken vaker langdurige psychische klachten ondervinden dan studenten zonder mantelzorgtaken. Klachten die met name voorkomen bij studenten met mantelzorgtaken zijn (faal)angst, paniekaanvallen, neerslachtigheid en stemmingswisselingen. Ook lichamelijk klachten, waaronder vermoeidheid, hoofdpijn, buikpijn en rugklachten, komen vaker voor bij studenten met mantelzorgtaken (Van Tienen et. al., 2016). Van Tienen, I., De Boer, A., De Roos, S., Van der Heijde, C., & Vonk, P. (2016). Gezondheids- en studieuitkomsten bij mantelzorgende studenten. (Factsheet). Expertiselab Jonge Mantelzorgers, Vrije Universiteit. DOI:10.13140/RG.2.2.27415.21923

Er zijn wisselende bevindingen  gevonden als het gaat om de relatie met ouders en de invloed op de mentale gezondheid van studenten. Een betrokken ouder zorgt over het algemeen voor minder stress en druk bij de student (Aunola et. al., 2018; Aunola, K., Sorkkila, M., Tolvanen, A., Ruba, T.V., & Viljaranta, J. (2018). The role of parental affection and psychological control in adolescent athletes' symptoms of school and sport burnout during the transition to upper secondary school. Journal of Adolescence, 69, 140-149. 10.1016/j.adolescence.2018.10.001
 Shin et. al., 2012). Shin, H., Lee, J., Lee, S. M., & Kim, B. (2012). Students’ perceptions of parental bonding styles and their academic burnout. Asia Pacific Education Review*, 13*(3), 509-517.

http://dx.doi.org/10.1007/s12564-012-9218-9
 Overmatige ouderlijke controle zorgt daarentegen vaak voor meer stress en druk bij studenten (Shin et. al., 2012; Shin, H., Lee, J., Lee, S. M., & Kim, B. (2012). Students’ perceptions of parental bonding styles and their academic burnout. Asia Pacific Education Review*, 13*(3), 509-517.

http://dx.doi.org/10.1007/s12564-012-9218-9
 Aunola et. al., 2018; Aunola, K., Sorkkila, M., Tolvanen, A., Ruba, T.V., & Viljaranta, J. (2018). The role of parental affection and psychological control in adolescent athletes' symptoms of school and sport burnout during the transition to upper secondary school. Journal of Adolescence, 69, 140-149. 10.1016/j.adolescence.2018.10.001
 Bhattacharjee et. al., 2021). Ook het hebben van een of meerdere perfectionistische ouders verhoogt het risico op stress en druk (Kleinjan et. al., 2020; Kleinjan, M., Pieper, I., Steven, G., Van de Klundert, N., Rombouts, M., Boer, M., Lammers, J. (2020). Geluk onder druk? Onderzoek naar het mentaal welbevinden van jongeren in Nederland. Den Haag: UNICEF Netherlands.
 Nguyen et. al., 2013). Nguyen, D.T., Dedding, C., Pham, T.T., e.a. (2013). Perspectives of pupils, parents, and teachers on mental health problems among Vietnamese secondary school pupils. BMC Public Health, 13. https://doi.org/10.1186/1471-2458-13-1046

Bij sommige studenten kan een goede ouder-kind relatie juist leiden tot meer stress, omdat jongeren hun ouders niet willen teleurstellen (Aunola et. al., 2018).  Aunola, K., Sorkkila, M., Tolvanen, A., Ruba, T.V., & Viljaranta, J. (2018). The role of parental affection and psychological control in adolescent athletes' symptoms of school and sport burnout during the transition to upper secondary school. Journal of Adolescence, 69, 140-149. 10.1016/j.adolescence.2018.10.001
In veel niet-Westerse culturen zijn gehoorzaamheid en respect voor ouderen belangrijke waarden. Hierdoor hebben jongeren vaak een groot plichtsgevoel om te voldoen aan de hoge academische verwachtingen van hun ouders.

Maatschappelijke context

Ook de bredere maatschappelijke context is van invloed op studentenwelzijn. Allerlei maatschappelijke factoren kunnen van invloed zijn op de druk en onzekerheid die studenten ervaren, zoals de arbeidsmarkt (Di Tella et. al., 2001; Di Tella, R., MacCulloch, R., & Oswald, A. (2001). Preferences over Inflation and Unemployment: Evidence from Surveys of Happiness. American Economic Review, 91(1), 335-341. DOI: 10.1257/aer.91.1.335
 Larcombe & Fethers, 2013), Larcombe, W., & Fethers, K. (2013). Schooling the blues? Investigation of factors associated with psychological distress among law students. The University of New South Wales Law Journal, 36(2), 390-436
 overheidsbeleid op het gebied van onderwijs, zorg (Litjens & Ruijfrok, 2019; Litjens, B., & Ruijfrok, N. (2019). Analyse Studentenwelzijn. Een analyse van bestaande databronnen over studentenwelzijn in het hoger onderwijs. Utrecht: ISO.
 RVS, 2018), RVS. (2018). Essay Over bezorgd - Maatschappelijke verwachtingen en mentale druk bij jongvolwassenen. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid en Samenleving.
 corona (Burns et. al., 2020), Burns, D., Dagnall, N., & Holt, M. (2020). Assessing the Impact of the COVID-19 Pandemic on Student Wellbeing at Universities in the United Kingdom: A Conceptual Analysis. Frontiers in Education, 5(No. 582882). 1-10. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.582882
 veiligheid (Cornaglia et. al., 2014), Cornaglia, F., Feldman, N. E., & Leigh, A. (2014). Crime and Mental Wellbeing. IZA Discussion Papers, No. 8014.
 klimaatverandering (McBride et. al., 2021), McBride, S. E., Hammond, M. D., Sibley, C. G., & Milfont, T. L. (2021). Longitudinal relations between climate change concern and psychological wellbeing. Journal of Environmental Psychology, 78, 101713. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2021.101713
 sociale media (Best. et. al., 2014). Best, P., Manktelow, R., & Taylor, B. (2014). Online Communication, Social Media and Adolescent Wellbeing: A Systematic Narrative Review. Children and Youth Services Review, 41, 27-36.
 Hieronder zullen we een aantal contextuele factoren, en het effect van deze factoren op studentenwelzijn, uitgebreider bespreken.

Arbeidsmarkt

De toestand en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt kunnen van invloed zijn op zowel de druk als de onzekerheid die studenten ervaren. Onderzoek toont aan dat een hoge werkeloosheidsgraad een negatief effect heeft op het welbevinden van mensen, aangezien hierdoor de baangarantie verminderd onder de gehele beroepsbevolking (Borra & Garcia, 2016; Borra, C., & Gómez-García, F. (2016). Wellbeing at work and the great recession: the effect of others’ unemployment. Journal of Happiness Studies, 17(5), 1939-1962.
 Clark et. al., 2010;  Clark, A., Knabe, A., & Rätzel, S. (2010). Boon or Bane? Others’ Unemployment, Well-being and Job Insecurity*. Labour Economics, 17*(1), 52-61.
Di Tella et. al., 2001; Di Tella, R., MacCulloch, R., & Oswald, A. (2001). Preferences over Inflation and Unemployment: Evidence from Surveys of Happiness. American Economic Review, 91(1), 335-341. DOI: 10.1257/aer.91.1.335
 Schwarz, 2012). Schwarz, P. (2012). Neighborhood effects of high unemployment rates: Welfare implications among different social groups. The Journal of Socio-Economics, 41(2), 180-188.

Wanneer er een hoge werkeloosheid is, ontstaat er onzekerheid over de baankansen van studenten. Studenten ervaren hierdoor druk om zich zo goed mogelijk te kwalificeren voor de arbeidsmarkt. Door bijvoorbeeld met hoge cijfers te slagen, vakken te kiezen die hun inzetbaarheid verhogen en allerlei andere extra-curriculaire activiteiten uit te voeren om zo hun CV uit te breiden (Litjens & Ruijfrok, 2019; Litjens, B., & Ruijfrok, N. (2019). Analyse Studentenwelzijn. Een analyse van bestaande databronnen over studentenwelzijn in het hoger onderwijs. Utrecht: ISO.
 Wu, 2011). Wu, C. C. (2011). High graduate unemployment rate and Taiwanese undergraduate education. International Journal of Educational Development, 31(3), 303-310. Yale (2021), “Brief: Life Worth Living and Presence of Meaning in Life”, Yale Centre for Faith & Culture
 Onderzoek laat zien dat onzekerheid over baanvooruitzichten van invloed is op de ervaren stress van studenten (Larcombe & Fethers, 2013). Larcombe, W., & Fethers, K. (2013). Schooling the blues? Investigation of factors associated with psychological distress among law students. The University of New South Wales Law Journal, 36(2), 390-436.

Onderwijsbeleid

Ook allerlei beleidsmaatregelen kunnen van invloed zijn op de ervaren onzekerheid en stress van studenten. Op het gebied van onderwijsbeleid kan je bijvoorbeeld denken aan het leenstelsel of het bindend studieadvies. Dit zijn maatregelen die ervoor kunnen zorgen dat studenten meer druk ervaren. Studenten zijn vaak genoodzaakt een bijbaantje te nemen om financieel rond te komen. Tegelijkertijd voelen zij de druk om dit bijbaantje niet ten koste te laten zijn van hun studieprestaties omdat studievertraging grote (financiële) consequenties kan hebben (Schoemaker et. al., 2019). Schoemaker, C., Kleinjan, M., Van der Borg, W., Busch, M., Muntinga, M., Nuijen, J., & Dedding, C. (2019). Mentale gezondheid van jongeren: enkele cijfers en ervaringen. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
 Onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat studenten die lenen meer (prestatie)druk ervaren dan studenten zonder lening (Litjens & Ruijfrok, 2019). Litjens, B., & Ruijfrok, N. (2019). Analyse Studentenwelzijn. Een analyse van bestaande databronnen over studentenwelzijn in het hoger onderwijs. Utrecht: ISO.

Cultuur / individualisme

Culturele verschillen kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het welzijn van studenten. Onderzoek laat zien dat de mate waarin een cultuur collectivistisch dan wel individualistisch is van invloed is op welzijn. Waar in individualistische culturen onafhankelijkheid centraal staat en mensen gericht zijn op hun persoonlijke doelen en wensen, staat in collectivistische culturen onderlinge afhankelijkheid centraal en zijn mensen voornamelijk gericht op het bereiken van groepsdoelen.

Zowel individualistische als collectivistische culturen kunnen, vanuit verschillende mechanismen, een positieve bijdrage leveren aan welzijn. In individualistische culturen is er veel persoonlijke vrijheid om eigen doelen na te streven en een eigen levensloop te kiezen. In deze culturen hechten mensen meer waarde aan persoonlijk welbevinden en worden successen eerder aan de persoon zelf toegeschreven. In collectivistische culturen is er een sterk sociaal netwerk, en worden mislukkingen minder snel aan de persoon zelf toegeschreven. Onderzoek laat echter zien dat de mate waarin een cultuur individualistisch is (in tegenstelling tot collectivistisch), een positieve voorspeller is van welzijn (Cheng et. al., 2016; Cheng, C., Cheung, M. W. L., Montasem, A., & International Network of Well‐Being Studies. (2016). Explaining differences in subjective well‐being across 33 nations using multilevel models: Universal personality, cultural relativity, and national income. Journal of personality, 84(1), 46-58.
 Fisher & Boer, 2011; Fischer, R., & Boer, D. (2011). What is more important for national well-being: Money or autonomy? A meta-analysis of well-being, burnout, and anxiety across 63 societies*. Journal of Personality and Social Psychology, 101,* 164-184.
 Krys et. al., 2019). Krys, K., Zelenski, J. M., Capaldi, C. A., Park, J., Van Tilburg, W., van Osch, Y., & Uchida, Y. (2019). Putting the “we” into well‐being: Using collectivism‐themed measures of well‐being attenuates well‐being's association with individualism. Asian Journal of Social Psychology*, 22*(3), 256-267.
 Onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat studenten in individualistische culturen een hoger welzijn rapporteren dan studenten in collectivistische culturen (Diener et. al., 1995; Diener, E., Diener, M., & Diener, C. (1995). Factors predicting the subjective well-being of nations. Journal of Personality and Social Psychology, 69, 851-864.
 Zubair et. al., 2018). Zubair, A., Kamal, A., & Artemeva, V. (2018). Mindfulness and resilience as predictors of subjective well-being among university students: A cross cultural perspective. Journal of Behavioural Sciences, 28(2), 1-19.

Ondanks de positieve relatie tussen individualistische culturen en welzijn op landelijk niveau, is deze relatie op persoonlijk niveau minder duidelijk (Humphrey & Bliuc, 2021). Humphrey, A., & Bliuc, A. M. (2021). Western Individualism and the Psychological Wellbeing of Young People: A Systematic Review of Their Associations. Youth*, 2*(1), 1-11. https://doi.org/10.3390/youth2010001
 Waar sommige kenmerken gerelateerd aan individualisme een positief effect hebben op welzijn, zoals vrijheid en autonomie, hebben andere kenmerken gerelateerd aan individualisme een negatief effect op welzijn, zoals concurrentievermogen en zelfredzaamheid (Humphrey et. al., 2020). Humphrey, A., Bliuc, A. M., & Molenberghs, P. (2020). The social contract revisited: A re-examination of the influence individualistic and collectivistic value systems have on the psychological wellbeing of young people. Journal of Youth Studies, 23(2), 160-169. https://doi.org/10.1080/13676261.2019.1590541
 

Integrale aanpak mentale gezondheid in het hoger onderwijs

De onderwijsinstelling is een belangrijke omgeving voor studenten en kan daarom op verschillende manieren het mentale welzijn van studenten beïnvloeden. Door verbinding en veiligheid te creëren kunnen psychische klachten verminderd of voorkomen worden. Maatschappelijk factoren, zoals de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt zijn minder goed te beïnvloeden door een individuele onderwijsinstelling. Daarom is het belangrijk om als gehele sector samen te werken op studentenwelzijn. Minister Dijkgraaf liet in maart 2022 weten dat er gewerkt wordt aan een integrale aanpak mentale gezondheid in het hoger onderwijs (Kamerstuk 35925-VIII-15). Tweede Kamer der Staten-Generaal (17 maart 2022). Kamerstuk 35925-VIII-15: Verslag schriftelijk overleg over het Nationaal Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021. Available from, https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2022Z04911&did=2022D09986